Corsi di laurea › Ing. Telecomunicazioni › Analisi Matematica 1 › 11. Calcolo integrale
Esercizio 143integrali con radici di x di indici diversi In questa pagina 4 (a) Solo x \sqrt x x (b) Solo x + 1 \sqrt{x + 1} x + 1 (c) x 3 \sqrt[3]x 3 x e x 6 \sqrt[6]x 6 x Errori comuni
Testo (Lezione 41, esercizio 23). Calcolare
( a ) ∫ x + 5 x + 2 x d x ( b ) ∫ x + 1 − 5 x + 3 d x ( c ) ∫ x 3 − 1 x 6 + x 3 d x (a) \ \int\frac{\sqrt x + 5}{x + 2\sqrt x}\,dx \qquad (b) \ \int\frac{\sqrt{x + 1} - 5}{x + 3}\,dx \qquad (c) \ \int\frac{\sqrt[3]x - 1}{\sqrt[6]x + \sqrt[3]x}\,dx ( a ) ∫ x + 2 x x + 5 d x ( b ) ∫ x + 3 x + 1 − 5 d x ( c ) ∫ 6 x + 3 x 3 x − 1 d x
Metodo (vedi Integrali di funzioni irrazionaliCon radici di x di indici diversi si pone y = radice di indice n = mcm degli indici, e l'integrale diventa razionale. Per 1/√(ax²+bx+c) si completa il quadrato e si arriva ad arcsin, settsinh o settcosh; per √(ax²+bx+c) ci si riduce a √(R²−x²), √(x²+R²), √(x²−R²), che si calcolano con x = R sin t, x = R sinh t, x = R cosh t. Con √(R²−x²) si ottiene l'area del cerchio πR².Integrali di funzioni irrazionali → ): si pone y y y = la radice di indice uguale al minimo comune multiplo degli indici presenti; così tutte le radici diventano potenze intere di y y y e l'integrale diventa razionale. Risultati verificati derivando con Python.
(a) Solo x \sqrt x x
y = x y = \sqrt x y = x , quindi x = y 2 x = y^2 x = y 2 e d x = 2 y d y dx = 2y\,dy d x = 2 y d y :
∫ y + 5 y 2 + 2 y ⋅ 2 y d y = 2 ∫ ( y + 5 ) y y ( y + 2 ) d y = 2 ∫ y + 5 y + 2 d y \int\frac{y + 5}{y^2 + 2y}\cdot 2y\,dy = 2\int\frac{(y + 5)\,\cancel y}{\cancel y\,(y + 2)}\,dy = 2\int\frac{y + 5}{y + 2}\,dy ∫ y 2 + 2 y y + 5 ⋅ 2 y d y = 2 ∫ y ( y + 2 ) ( y + 5 ) y d y = 2 ∫ y + 2 y + 5 d y
Grado del numeratore = = = grado del denominatore: si fa comparire il denominatore, y + 5 = ( y + 2 ) + 3 y + 5 = (y + 2) + 3 y + 5 = ( y + 2 ) + 3 :
2 ∫ [ 1 + 3 y + 2 ] d y = 2 y + 6 log ∣ y + 2 ∣ + k = 2 x + 6 log ( x + 2 ) + k 2\int\left[1 + \frac{3}{y + 2}\right] dy = 2y + 6\log|y + 2| + k = 2\sqrt x + 6\log(\sqrt x + 2) + k 2 ∫ [ 1 + y + 2 3 ] d y = 2 y + 6 log ∣ y + 2∣ + k = 2 x + 6 log ( x + 2 ) + k
(modulo inutile: x + 2 > 0 \sqrt x + 2 > 0 x + 2 > 0 ).
(b) Solo x + 1 \sqrt{x + 1} x + 1
y = x + 1 y = \sqrt{x + 1} y = x + 1 , quindi x + 1 = y 2 x + 1 = y^2 x + 1 = y 2 , x = y 2 − 1 x = y^2 - 1 x = y 2 − 1 , d x = 2 y d y dx = 2y\,dy d x = 2 y d y , e x + 3 = y 2 + 2 x + 3 = y^2 + 2 x + 3 = y 2 + 2 :
∫ y − 5 y 2 + 2 ⋅ 2 y d y = 2 ∫ y 2 − 5 y y 2 + 2 d y \int\frac{y - 5}{y^2 + 2}\cdot 2y\,dy = 2\int\frac{y^2 - 5y}{y^2 + 2}\,dy ∫ y 2 + 2 y − 5 ⋅ 2 y d y = 2 ∫ y 2 + 2 y 2 − 5 y d y
Si fa comparire il denominatore: y 2 − 5 y = ( y 2 + 2 ) − 2 − 5 y y^2 - 5y = (y^2 + 2) - 2 - 5y y 2 − 5 y = ( y 2 + 2 ) − 2 − 5 y , quindi
2 ∫ [ 1 − 2 + 5 y y 2 + 2 ] d y = 2 y − 4 ∫ d y y 2 + 2 − 5 ∫ 2 y y 2 + 2 d y 2\int\left[1 - \frac{2 + 5y}{y^2 + 2}\right] dy = 2y - 4\int\frac{dy}{y^2 + 2} - 5\int\frac{2y}{y^2 + 2}\,dy 2 ∫ [ 1 − y 2 + 2 2 + 5 y ] d y = 2 y − 4 ∫ y 2 + 2 d y − 5 ∫ y 2 + 2 2 y d y
∫ d y y 2 + ( 2 ) 2 = 1 2 arctan y 2 \int\frac{dy}{y^2 + (\sqrt2)^2} = \frac{1}{\sqrt2}\arctan\frac{y}{\sqrt2} ∫ y 2 + ( 2 ) 2 d y = 2 1 arctan 2 y (formula ∫ d y y 2 + R 2 = 1 R arctan y R \int\frac{dy}{y^2 + R^2} = \frac1R\arctan\frac yR ∫ y 2 + R 2 d y = R 1 arctan R y );
∫ 2 y y 2 + 2 d y = log ( y 2 + 2 ) \int\frac{2y}{y^2 + 2}\,dy = \log(y^2 + 2) ∫ y 2 + 2 2 y d y = log ( y 2 + 2 ) (tipo f ′ f \frac{f'}{f} f f ′ ).
= 2 y − 4 2 arctan y 2 − 5 log ( y 2 + 2 ) + k = 2 x + 1 − 2 2 arctan x + 1 2 − 5 log ( x + 3 ) + k = 2y - \frac{4}{\sqrt2}\arctan\frac{y}{\sqrt2} - 5\log(y^2 + 2) + k = 2\sqrt{x + 1} - 2\sqrt2\arctan\sqrt{\frac{x + 1}{2}} - 5\log(x + 3) + k = 2 y − 2 4 arctan 2 y − 5 log ( y 2 + 2 ) + k = 2 x + 1 − 2 2 arctan 2 x + 1 − 5 log ( x + 3 ) + k
(con y 2 + 2 = x + 3 y^2 + 2 = x + 3 y 2 + 2 = x + 3 e 4 2 = 2 2 \frac{4}{\sqrt2} = 2\sqrt2 2 4 = 2 2 ).
(c) x 3 \sqrt[3]x 3 x e x 6 \sqrt[6]x 6 x
mcm { 3 , 6 } = 6 \text{mcm}\{3, 6\} = 6 mcm { 3 , 6 } = 6 : y = x 6 y = \sqrt[6]x y = 6 x , x = y 6 x = y^6 x = y 6 , d x = 6 y 5 d y dx = 6y^5\,dy d x = 6 y 5 d y . Allora x 3 = x 2 / 6 = y 2 \sqrt[3]x = x^{2/6} = y^2 3 x = x 2/6 = y 2 e x 6 = y \sqrt[6]x = y 6 x = y :
∫ y 2 − 1 y + y 2 ⋅ 6 y 5 d y = 6 ∫ ( y − 1 ) ( y + 1 ) y ( 1 + y ) y 5 d y = 6 ∫ ( y − 1 ) y 4 d y \int\frac{y^2 - 1}{y + y^2}\cdot 6y^5\,dy = 6\int\frac{(y - 1)(y + 1)}{y\,(1 + y)}\,y^5\,dy = 6\int(y - 1)\,y^4\,dy ∫ y + y 2 y 2 − 1 ⋅ 6 y 5 d y = 6 ∫ y ( 1 + y ) ( y − 1 ) ( y + 1 ) y 5 d y = 6 ∫ ( y − 1 ) y 4 d y
(si è scomposto y 2 − 1 = ( y − 1 ) ( y + 1 ) y^2 - 1 = (y-1)(y+1) y 2 − 1 = ( y − 1 ) ( y + 1 ) , y + y 2 = y ( 1 + y ) y + y^2 = y(1 + y) y + y 2 = y ( 1 + y ) , e semplificato y + 1 y + 1 y + 1 e una y y y ).
6 ∫ ( y 5 − y 4 ) d y = 6 ⋅ y 6 6 − 6 ⋅ y 5 5 + k = y 6 − 6 5 y 5 + k = x − 6 5 x 5 6 + k 6\int(y^5 - y^4)\,dy = 6\cdot\frac{y^6}{6} - 6\cdot\frac{y^5}{5} + k = y^6 - \frac65 y^5 + k = x - \frac65\sqrt[6]{x^5} + k 6 ∫ ( y 5 − y 4 ) d y = 6 ⋅ 6 y 6 − 6 ⋅ 5 y 5 + k = y 6 − 5 6 y 5 + k = x − 5 6 6 x 5 + k
Errori comuni
Dimenticare di trasformare d x dx d x : con x = y N x = y^N x = y N è d x = N y N − 1 d y dx = Ny^{N-1}\,dy d x = N y N − 1 d y .
Scegliere l'indice sbagliato : con y = x 3 y = \sqrt[3]x y = 3 x in (c) resterebbe x 6 = y \sqrt[6]x = \sqrt y 6 x = y , ancora una radice.
Precedente Esercizio 142 · la sostituzione t = tan(x/2) solo dove serve Successiva Esercizio 144 · uno su radice di un polinomio di secondo grado