Salta al contenuto
Note per Studenti Esercizio 146 · integrali definiti con 3 + radice

Esercizio 146integrali definiti con 3 + radice

In questa pagina 3

Testo (Lezione 41, esercizio 26, risolto in fondo al PDF). Calcolare

26.1 ∫01dx3+4−x226.2 ∫dx3+x2−426.1 \ \int_0^1\frac{dx}{3 + \sqrt{4 - x^2}} \qquad\qquad 26.2 \ \int\frac{dx}{3 + \sqrt{x^2 - 4}}


Le radici 4−x2\sqrt{4 - x^2} e x2−4\sqrt{x^2 - 4} si eliminano con le sostituzioni di Integrali di funzioni irrazionaliCon radici di x di indici diversi si pone y = radice di indice n = mcm degli indici, e l'integrale diventa razionale. Per 1/√(ax²+bx+c) si completa il quadrato e si arriva ad arcsin, settsinh o settcosh; per √(ax²+bx+c) ci si riduce a √(R²−x²), √(x²+R²), √(x²−R²), che si calcolano con x = R sin t, x = R sinh t, x = R cosh t. Con √(R²−x²) si ottiene l'area del cerchio πR².Integrali di funzioni irrazionali →: x=2sin⁡tx = 2\sin t e x=2cosh⁡tx = 2\cosh t. Poi restano integrali di funzioni razionali di funzioni trigonometriche o esponenzialiCon una sostituzione molti integrali diventano integrali di funzioni razionali: ∫R(f(x))f'(x)dx con y = f(x); ∫R(eˣ)dx e ∫R(aˣ)dx con y = eˣ (o y = aˣ), dove dx = dy/y; le funzioni di eˣ ed e⁻ˣ (come 1/cosh x, 1/sinh x) moltiplicando per eˣ; le funzioni razionali di sin x e cos x con t = tan(x/2), sin x = 2t/(1+t²), cos x = (1−t²)/(1+t²), dx = 2dt/(1+t²).Integrali riconducibili a funzioni razionali →.

26.1

Sostituzione con cambio degli estremi. x=2sin⁡tx = 2\sin t, dx=2cos⁡t dtdx = 2\cos t\,dt, t=arcsin⁡x2t = \arcsin\frac x2:

  • x=0⇒t0=arcsin⁡0=0x = 0 \Rightarrow t_0 = \arcsin 0 = 0;
  • x=1⇒t1=arcsin⁡12=π6x = 1 \Rightarrow t_1 = \arcsin\frac12 = \frac\pi6.

Per t∈[0,π6]t \in [0, \frac\pi6], cos⁡t>0\cos t > 0, quindi 4−4sin⁡2t=21−sin⁡2t=2cos⁡t\sqrt{4 - 4\sin^2 t} = 2\sqrt{1 - \sin^2 t} = 2\cos t: ∫0π/62cos⁡t dt3+2cos⁡t\int_0^{\pi/6}\frac{2\cos t\,dt}{3 + 2\cos t} Far comparire il denominatore: 2cos⁡t=(2cos⁡t+3)−32\cos t = (2\cos t + 3) - 3, quindi ∫0π/6[1−32cos⁡t+3]dt=π6−3∫0π/6dt2cos⁡t+3\int_0^{\pi/6}\left[1 - \frac{3}{2\cos t + 3}\right] dt = \frac\pi6 - 3\int_0^{\pi/6}\frac{dt}{2\cos t + 3} L'integrale rimasto: s=tan⁡t2s = \tan\frac t2. dt=2 ds1+s2dt = \frac{2\,ds}{1 + s^2}, cos⁡t=1−s21+s2\cos t = \frac{1 - s^2}{1 + s^2}: ∫dt2cos⁡t+3=∫12 1−s21+s2+3⋅2 ds1+s2=∫2 ds2(1−s2)+3(1+s2)=∫2 dss2+5\int\frac{dt}{2\cos t + 3} = \int\frac{1}{2\,\frac{1 - s^2}{1 + s^2} + 3}\cdot\frac{2\,ds}{1 + s^2} = \int\frac{2\,ds}{2(1 - s^2) + 3(1 + s^2)} = \int\frac{2\,ds}{s^2 + 5} Con ∫dss2+R2=1Rarctan⁡sR\int\frac{ds}{s^2 + R^2} = \frac1R\arctan\frac sR (R=5R = \sqrt5): =25arctan⁡s5+k=25arctan⁡(15tan⁡t2)+k= \frac{2}{\sqrt5}\arctan\frac{s}{\sqrt5} + k = \frac{2}{\sqrt5}\arctan\left(\frac{1}{\sqrt5}\tan\frac t2\right) + k Risultato: ∫01dx3+4−x2=π6−3[25arctan⁡(15tan⁡t2)]0π/6=π6−65arctan⁡(tan⁡π125)\int_0^1\frac{dx}{3 + \sqrt{4 - x^2}} = \frac\pi6 - 3\left[\frac{2}{\sqrt5}\arctan\left(\frac{1}{\sqrt5}\tan\frac t2\right)\right]_0^{\pi/6} = \frac\pi6 - \frac{6}{\sqrt5}\arctan\left(\frac{\tan\frac{\pi}{12}}{\sqrt5}\right) (in t=0t = 0 l'arcotangente vale 00). Con tan⁡π12=2−3\tan\frac\pi{12} = 2 - \sqrt3 il valore è circa 0,20360{,}2036, controllato con un'integrazione numerica in Python.

26.2 (per x≥2x \ge 2)

Sostituzione. x=2cosh⁡tx = 2\cosh t con t≥0t \ge 0, cioè t=settcoshx2t = \text{settcosh}\frac x2; dx=2sinh⁡t dtdx = 2\sinh t\,dt, e 4cosh⁡2t−4=2cosh⁡2t−1=2sinh⁡t\sqrt{4\cosh^2 t - 4} = 2\sqrt{\cosh^2 t - 1} = 2\sinh t (perché sinh⁡t≥0\sinh t \ge 0 per t≥0t \ge 0): ∫2sinh⁡t dt3+2sinh⁡t=∫[1−32sinh⁡t+3]dt=t−3∫dt2sinh⁡t+3\int\frac{2\sinh t\,dt}{3 + 2\sinh t} = \int\left[1 - \frac{3}{2\sinh t + 3}\right] dt = t - 3\int\frac{dt}{2\sinh t + 3} L'integrale rimasto: funzione di ete^t ed e−te^{-t}. 2sinh⁡t=et−e−t2\sinh t = e^t - e^{-t}; si moltiplica sopra e sotto per ete^t: ∫dtet−e−t+3=∫et dte2t+3et−1=∫dyy2+3y−1(y=et, dy=et dt)\int\frac{dt}{e^t - e^{-t} + 3} = \int\frac{e^t\,dt}{e^{2t} + 3e^t - 1} = \int\frac{dy}{y^2 + 3y - 1} \qquad (y = e^t,\ dy = e^t\,dt) Fratti semplici. Δ=9+4=13>0\Delta = 9 + 4 = 13 > 0, radici y1,2=−3±132y_{1,2} = \frac{-3 \pm \sqrt{13}}{2}, quindi y2+3y−1=(y+3−132)(y+3+132)y^2 + 3y - 1 = \left(y + \frac{3 - \sqrt{13}}{2}\right)\left(y + \frac{3 + \sqrt{13}}{2}\right) 1y2+3y−1=Ay+3−132+By+3+132\frac{1}{y^2 + 3y - 1} = \frac{A}{y + \frac{3 - \sqrt{13}}{2}} + \frac{B}{y + \frac{3 + \sqrt{13}}{2}} Coefficiente di yy: A+B=0A + B = 0; termine noto: A⋅3+132+B⋅3−132=1A\cdot\frac{3 + \sqrt{13}}{2} + B\cdot\frac{3 - \sqrt{13}}{2} = 1. Con B=−AB = -A: A⋅(3+13)−(3−13)2=A13=1A\cdot\frac{(3 + \sqrt{13}) - (3 - \sqrt{13})}{2} = A\sqrt{13} = 1, quindi A=113A = \frac{1}{\sqrt{13}}, B=−113B = -\frac{1}{\sqrt{13}}: ∫dyy2+3y−1=113log⁡∣y+3−132y+3+132∣+k\int\frac{dy}{y^2 + 3y - 1} = \frac{1}{\sqrt{13}}\log\left|\frac{y + \frac{3 - \sqrt{13}}{2}}{y + \frac{3 + \sqrt{13}}{2}}\right| + k Risultato (con y=ety = e^t, t=settcoshx2t = \text{settcosh}\frac x2, cioè et=x+x2−42e^t = \frac{x + \sqrt{x^2 - 4}}{2}): ∫dx3+x2−4=settcoshx2−313log⁡∣et+3−132et+3+132∣+k\int\frac{dx}{3 + \sqrt{x^2 - 4}} = \text{settcosh}\frac x2 - \frac{3}{\sqrt{13}}\log\left|\frac{e^t + \frac{3 - \sqrt{13}}{2}}{e^t + \frac{3 + \sqrt{13}}{2}}\right| + k (controllato con Python confrontando G(5)−G(3)G(5) - G(3) con l'integrale numerico su [3,5][3, 5]).

Errori comuni

  • Usare t=tan⁡x2t = \tan\frac x2 fin dall'inizio: prima si elimina la radice, poi si tratta la funzione trigonometrica che resta.
  • In 26.1 dimenticare di cambiare gli estremi da [0,1][0, 1] a [0,π6][0, \frac\pi6].

Lezioni in cui compare

Teoria collegata